تبلیغات
مجله میهن - همه چیز در مورد حس بویایی
مجله میهن
جامع ترین مجله علمی ایرانیان


بازدید : مرتبه
تاریخ : شنبه 10 دی 1390
حس بویایی
مجله میهن: وقتی صحبت از حس بویایی به میان می‌آید ناخودآگاه ذهنمان متوجه حس قوی بویایی در سگ‌ها می‌شود. درست است كه سگ‌ها از حس بویایی قوی‌ای برخوردارند، اما به اعتقاد محققان حس بویایی انسان دست‌كمی از سگ ندارد. مطالعات جدید نشان داده‌اند بینی انسان یك سیستم بسیار حساس است كه عملكرد ‌آن به میزان قابل‌توجهی در زندگی روزانه موثر است.
بوهای مختلف بدون آن كه بدانید روی خلق، رفتار و انتخاب‌های شما نقش دارند. از طرف دیگر بوی بدن شما هیجان‌های درونی همانند ترس یا ناراحتی را آشكار می‌كند. برخی بر این باورند كه حس بویایی انسان در مقایسه با سایر پستانداران از اهمیت چندانی برخوردار نیست. اگر شما هم چنین باوری دارید حتما این مطلب را تا پایان بخوانید.

حس بویایی انسان، فراتر از انتظار

اولین بار ضعیف بودن حس بویایی در انسان آنجا مطرح شد كه دانشمندان با مقایسه ناحیه بویایی مغز پستانداران مشاهده كردند برخی از آنها مانند سگ از ناحیه بویایی پیشرفته‌تری برخوردارند. بعدها این نظریه توسط مطالعات ژنتیك قوت گرفت. آنها دریافتند بیشتر پستانداران ژن‌هایی برای حدودا هزار گیرنده بویایی دارند در حالی كه بیشتر این ژن‌ها در انسان فعال نمی‌شوند و بینی ما فقط 400 نوع گیرنده دارد. با این وجود این یافته‌ها نباید باعث گمراهی ما شوند چرا كه تصویربرداری‌های جدید مغزی نشان داده‌‌اند قسمت بیشتری از مغز نسبت به آنچه در گذشته تصور می‌شد به بویایی اختصاص دارد. علاوه بر آن، بینی و مغز انسان به طرز ویژه‌ای با یكدیگر در ارتباطند و هر گروه از گیرنده‌ها با نواحی عصبی وسیع‌تری نسبت به سایر پستانداران مرتبط هستند كه این موضوع، مشكل كم بودن گیرنده‌ها را تا حدودی برطرف می‌كند. این خصوصیات باعث می‌شوند بینی انسان از حساسیت و قابلیت افتراق قابل قبولی برای بوهای مختلف برخوردار باشد.

در یك آزمایش، وقتی محیط رستوران با بوی پرتقال یا نعنا معطر شد،‌ مشتریان لذت بیشتری از محیط و موسیقی زنده بردند. در آزمایش‌های بعدی دیده شد مواد معطر، نواحی‌ای از مغز كه با احساسات مرتبطند را تحریك می‌كنند و باعث می‌شوند افراد به جای تصمیم‌های منطقی، احساسی‌تر قضاوت كنند. مواد معطر باعث جلب توجه سیستم بینایی نیز می‌شود و ممكن است بر حافظه نیز نقش داشته باشد.

از طرف دیگر حس بویایی می‌تواند به ما كمك كند تا از احساسات اطرافیان باخبر شویم. البته این نظریه هنوز جای بحث دارد، اما برخی معتقدند می‌توان احساس ترس را از طریق بوی عرق شناسایی كرد.

یادآوری خاطرات

بوها باعث فراخوانی حافظه می‌شوند، اما این باور كه بوها باعث به یاد آوردن جزئیات بیشتری از یك فرد یا مكان نسبت به سایر حواس می‌شوند، اشتباه است. در واقع حافظه‌ای كه فراخوانی می‌شود خیلی دقیق و با جزئیات زیاد همراه نیست، اما از احساسات بیشتری برخوردار است. این مساله، عجیب نخواهد بود اگر بدانید برخی از نواحی مغز، هم مسوول احساسات و هم بویایی هستند. به همین دلیل رابطه قوی میان احساسات و حافظه وجود دارد.

جالب اینجاست كه رابطه بین یك بوی خاص و حافظه همراه با آن وقتی قوی‌تر است كه آن بو، ناخوشایند باشد. همچنین وقتی برای اولین بار با ماده معطری برخورد می‌كنیم پاسخ قوی‌تری در مغز (نسبت به برخوردهای بعدی با آن ماده)‌ برانگیخته می‌شود. این اتفاقی است كه در سایر حواس رخ نمی‌دهد.

ترس را بو بكشید

موش‌های صحرایی می‌توانند احساس ترس را از طریق بو به دیگری منتقل كنند. این مساله باعث می‌شود وقتی موشی را در كنار موش دیگری كه به تازگی با عامل استرس‌زا و ترس‌آور برخورد داشته است قرار دهیم او نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرد و هراسناك می‌شود. برای آزمایش این نظریه در انسان‌ها، دانشمندان نمونه‌های عرق افرادی كه برای اولین بار با چتر از هواپیما پریده بودند را جمع‌آوری كردند. وقتی آنها نمونه‌ها را در تماس با افراد دیگر قرار دادند و مغز آنها را به كمك تصویربرداری مطالعه كردند، متوجه شدند، ناحیه‌ای از مغز كه هنگام احساسات فعال است و آمیگدال نام دارد در این گروه فعال می‌شود، اما نمونه‌های عرق همان افراد هنگام دویدن روی تردمیل چنین اثری نداشت.

در آزمایش بعدی، دانشمندان سعی كردند دریابند كه آیا استشمام عرق‌ترس می‌تواند روی واكنش افراد نسبت به حالات مختلف (شامل عصبانی، مبهم و طبیعی)‌ اثر داشته باشد یا نه؟ در حالت معمول، توجه ما نسبت به چهره عصبانی بیشتر است چرا كه باعث ترس می‌شود، اما پس از استشمام عرق‌ترس میزان توجه داوطلبان نسبت به هر 3 چهره یكسان بود. دانشمندان نتیجه گرفتند استشمام عرق‌ترس باعث می‌شود تا مغز روی چیزهایی كه قبلا به آنها توجه نمی‌كرده، متمركز شود.

بوی ترس می‌تواند یكی از چند پیام بویایی باشد كه از بدن انسان ساتع می‌شود. نكته جالب توجه در مورد آزمایش‌های انجام گرفته این است كه تعداد اندكی از داوطلبان از قرارگیری در معرض بو آگاه بودند، با این وجود رفتار آنها تحت تاثیر بو قرار گرفت.

حالا این سوال پیش می‌آید كه چرا بیشتر ما توجه كمتری نسبت به بوهای اطرافمان داریم مگر آن كه با بوی زننده‌ای مواجه شویم؟ برای این سوال دو جواب مطرح شده است؛ اول این كه بینی ما برای پیدا كردن منبع بو طراحی نشده است. این نكته باعث افتراق حس بویایی از بینایی و شنوایی می‌شود. براساس یك تئوری، ما وقتی از حضور چیزی باخبر می‌شویم كه مغز روی یك مكان خاص تمركز كند و جزئیاتی مانند یك چهره آشنا را از آن مكان انتخاب كند. در مورد بویایی چنین اتفاقی رخ نمی‌دهد و به همین علت است كه از یك تركیب با چند بوی مختلف فقط می‌توانیم چهار بو را تمیز دهیم.

علت دوم منقطع بودن عمل بوییدن است. به علت وجود بازدم، عمل بوییدن به صورت مداوم انجام نمی‌گیرد، چراكه هنگام بازدم نمی‌توانیم بویی را حس كنیم. این حالت منقطع باعث می‌شود تا بینی ما برخی از بوها را از دست بدهد و نتواند ما را از برخی بوهای جدید آگاه كند. هرچند گاهی به طور غیرارادی نسبت به این بوها از خود واكنش نشان می‌دهیم.

حس بویایی خود را تقویت كنیم

راه‌های مختلفی برای بالا بردن توانایی‌های بویایی وجود دارند. همه ما می‌توانیم سیستم‌ بویایی خود را آموزش دهیم تا عملكرد بهتری از قبل داشته باشد. عطارهای باتجربه می‌توانند بوهای بیشتری را شناسایی كنند. آنها این قابلیت را با تمرین‌های طولانی كسب كرده‌اند. آنها نواحی مغزی طبقه‌بندی شده‌تری برای بویایی دارند كه به آنها كمك می‌كند تا بوها را بهتر از دیگران مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند. در آزمایشی دانشمندان سعی كردند قدرت بویایی 32 داوطلب را بهبود بخشند. آنها چشم‌ها و گوش‌های داوطلبان را بستند و از آنها خواستند تا در وضعیت چهار دست و پا قرار گیرند و از راه بویایی، مسیر روغن معطری را دنبال كنند. در ابتدا آنها به سختی مسیر را دنبال می‌كردند، اما پس از 3 هفته، دقت آنها در پیدا كردن مسیر افزایش چشمگیری داشت. اگر بخواهید كاملا به حس بویایی بی‌توجهی كنید، هیچ وقت نمی‌توانید از این حقیقت فرار كنید كه پشت صحنه، بینی شما مشغول كار كردن است تا شما همانی باشید كه هستید.


دكتر آزاده شیروانی - Jamejam

مجـــــله میهــــــن





طبقه بندی: دانستنی ها، 
برچسب ها: حس بویایی چیست؟،
ارسال توسط سردبیر
آرشیو مطالب
نظر سنجی
مجله میهن را چگونه ارزیابی می كنید؟





528 رای
صفحات مجله
پیوند های روزانه
پربازدید ترین ها
خبرنامه مجله

لطفا آدرس ایمیل خود را وارد کنید

Delivered by FeedBurner

محصولات مجله