تبلیغات
مجله میهن - آرزوی خوابی آرام
مجله میهن
جامع ترین مجله علمی ایرانیان


بازدید : مرتبه
تاریخ : دوشنبه 12 دی 1390
خواب راحت
مجله میهن: خواب بخش زیادی از زندگی هر فرد را به خود اختصاص می‌دهد و انسان‌ها حدود یك‌سوم از زندگی خود را در خواب سپری می‌كنند.
وقتی شما خواب هستید، سیستم‌های بدنتان تنظیم و قوای‌تان تجدید می‌شود، چیزهای جدیدی كه آموخته‌اید دوباره پردازش می‌شوند، خاطرات‌تان طبقه‌بندی و ذخیره می‌شوند، سیستم ایمنی بدن مواد جدیدی برای مقابله با عفونت می‌سازد و هورمون رشد ترشح می‌شود.
خواب كاركرد تعادلی و ترمیمی دارد، در حفظ انرژی و درجه حرارت بدن موثر است و برای بافت‌های مغز فرصتی را فراهم می‌كند تا خستگی و افسردگی طول روز را جبران كند.
همچنین‌ ارتباط محكمی بین خواب، یادگیری و حافظه وجود دارد. شاید با توجه به همین دلایل بتوان گفت كه خواب اهمیت فوق‌العاده زیادی برای سلامت فرد دارد و بی‌‌دلیل نیست كه امروزه اختلالات خواب از مسائل عمده روانپزشكی محسوب می‌شود، چرا كه خواب نامناسب و اختلال در خواب باعث می‌شود كه بیداری نیز از كیفیت مناسبی برخوردار نباشد و می‌تواند زمینه‌ساز بروز مشكلات جسمانی و روانی متعددی شود.

در حال حاضر بی‌خوابی و پرخوابی، دو اختلال عمده خواب هستند، اگر چه در مقایسه با بی‌خوابی، پرخوابی شیوع كمتری دارد.

از نظر شخصیتی می‌توان گفت معمولا افراد كم‌خواب، فعال، پرتحرك، جاه‌طلب و اجتماعی هستند، در حالی كه افراد پرخواب گوشه‌گیر، منزوی و تا حدی مضطرب و افسرده‌اند.

در حال حاضر عوامل زیادی زمینه‌ساز اختلالات خواب می‌شوند كه از آن جمله می‌توان بیماری‌های جسمی و روانی، اختلالات انطباقی خواب، اختلالات ناشی از مصرف مواد و داروها و... را نام برد.

باتوجه به اهمیت این مقوله (خواب) در این نوشتار به برخی از اختلالات مرتبط با خواب و چگونگی آنها در كودكان، زنان و سالمندان می‌پردازیم.

بی‌خوابی و پرخوابی،دو اختلال مهم خواب

بی‌خوابی: بی‌خوابی شایع‌ترین مشكل خواب است و می‌تواند به صورت دیر به خواب‌رفتن، زود از خواب بیدارشدن یا منقطع بودن خواب باشد. وقتی فردی علامت مشكل‌سازی مثل بی‌خوابی دارد، باید به پزشك مراجعه كند. این وظیفه پزشك است كه علت را تشخیص داده و آن را درمان كند.

بی‌خوابی می‌تواند ناشی از بیماری‌های مختلف باشد و اختلال در خواب در این حالت، اغلب نشان می‌دهد جایی از بدن دچار مشكل شده و ممكن است مشكل جدی باشد.

بیماری‌هایی چون دیابت، نارسایی كلیه، التهاب مفاصل، بیماری‌های پاركینسون، نارسایی قلبی و سرطان برخی از بیماری‌های شایعی هستند، كه می‌توانند برچگونگی خواب تاثیر گذاشته و باعث شكایت بیمار از بی‌خوابی شوند.

اختلال خواب در بیماری‌های روانی نیز شایع است. اختلالات روانی كه با اختلال خواب همراه هستند شامل افسردگی، اضطراب، اختلال دو قطبی و اسكیزوفرنی است. به عنوان مثال در مورد اختلالات خواب در افسردگی می‌توان گفت تقریبا از هر پنج بزرگسالی كه از بی‌خوابی شكایت دارند، یك نفر افسردگی دارد.

البته در برخی از افراد، افسردگی با زیاد خوابیدن خود را نشان می‌دهد. بی‌خوابی در افسردگی به قدری شایع است كه به عنوان یك علامت تشخیصی محسوب می‌شود.

از مشخصات بی‌خوابی در افسردگی این است كه بیمار با اندك زحمتی به خواب می‌رود و چهار ـ دو ساعت پس از خوابیدن بیدار می‌شود و دیگر نمی‌تواند بخوابد. اضطراب نیز ممكن است باعث بی‌خوابی شود. این نوع بی‌خوابی عمدتا در ابتدای شب بروز می‌كند.

وجود اضطراب غیرقابل كنترل در هر اختلالی مانع یك خواب طبیعی می‌شود. به طور كلی تدابیر درمانی بیمار بی‌خواب شامل بهداشت خواب، رفتاردرمانی و درمان‌های دارویی است.

بهداشت خواب مجموعه اقداماتی است كه به افراد كمك می‌كند تا خواب راحت و آرامی داشته باشند. به بیان دیگر بهداشت خواب، عادت سالم‌خوابیدن است.

چند توصیه:

اگر خوابتان نمی‌برد، بعد از 15 یا 20 دقیقه از رختخواب خارج شده و به كار آرام‌كننده دیگری بپردازید.

از هر فعالیت‌ كه ممكن است مغز را بیدارتر كند، بپرهیزید. (مثلا فكركردن به گرفتاری‌های مالی)

روزانه بیشتر ورزش كنید، غروب قدم بزنید و قبل از خواب ورزش نكنید.

غذاهای سنگین و پر ادویه نخورید، با معده سنگین یا گرسنه به رختخواب نروید.

اگر وظیفه مراقبت شبانه (از كودك، والدین سالمند و فرد بیمار) را به‌عهده دارید، آن را با دیگران تقسیم كنید یا كمك بگیرید.

از چرت‌زدن‌های روزانه یا سر شب بپرهیزید. اگر لازم است چرتی بزنید نباید بیش از 10 تا 20 دقیقه طول بكشد.

مصرف كافئین را پایین بیاورید و سیگاركشیدن را كم یا ترك كنید، چون عملا خواب را مختل می‌كند.

اگر دارویی می‌خورید و دچار بی‌خوابی هستید، با پزشكتان صحبت كنید و مطمئن شوید، دارو عامل بی‌خوابی‌تان نیست. زمان بودن در رختخواب را محدود كنید. صرف وقت بیش از حد مورد نیاز در رختخواب، خوابیدن را دشوارتر می‌كند.

پرخوابی

افرادی كه شب‌ها یعنی 7 تا 9 ساعت می‌خوابند، اما صبح‌ها قادر نیستند براحتی از خواب بیدار شوند یا طی روز مرتب چرت می‌زنند را می‌توان «پرخواب» تلقی كرد. در حال حاضر پرخوابی یك شكایت شایع و كاملا جدی است هر چند در مقایسه با مشكل بی‌خوابی كمتر است.

نكته: نمونه‌هایی از تنش‌های مزمن كه منجر به بی‌خوابی می‌شوند شامل دعواهای خانوادگی، جدایی یا طلاق، مشكلات مالی بیماری خود یا اعضای خانواده یا مشكلات مربوط به محل كار است

شكایات افراد پرخواب شامل خواب ناخواسته و نامناسب در ساعات بیداری، كاهش فعالیت‌های حركتی و شناختی، چرت‌زدن‌های غیرقابل‌كنترل و افزایش مدت زمان كلی خواب در 24 ساعت است.

گاهگاهی بروز رفتارهای اتوماتیك، مستی خواب، اختلال تكلم، اختلال حركتی و عدم‌تمركز را می‌توان در مورد افراد دچار بی‌خوابی ذكر كرد. بیماران پرخواب برعكس افراد بی‌خواب افرادی منفعل و خوشخو هستند، بسیاری از بیماران پرخواب افرادی گیج، تنبل، بی‌عار و كند ذهن هستند و تا چند سال پیش ، خواب‌آلودگی را نشانه ضعف شخصیت می‌دانستند و به عنوان بیماری و اختلال محسوب نمی‌شد.

از طرفی ، پرخوابی روزانه یك علت مهم حوادث صنعتی یا تصادفات جاده‌ای محسوب می‌شود و این بیماران اغلب دارای مشكلاتی در مدرسه، محل كار و خانه هستند.

تنش‌ها و فشارهای روانی، عامل بسیار موثر در اختلالات خواب

در حال حاضر مطابق با شرایط امروز هر نوع تنش و فشار روانی می‌تواند منجر به اشكال در به خواب‌رفتن و در خواب‌ماندن شود.

نمونه‌هایی از تنش‌های مزمن كه منجر به بی‌خوابی می‌شوند، شامل دعواهای خانوادگی، جدایی یا طلاق، مشكلات مالی، بیماری خود یا اعضای خانواده یا مشكلات مربوط به محل كار است. در اغلب موارد این تنش‌ها منجر به پیدایش افسردگی بخصوص در زنان می‌شود.

برای مثال، دانشمندان معتقدند تنش‌های بیشتری كه زنان با آن روبه‌رو هستند، آنان را مستعد ابتلا به افسردگی و متعاقب آن مبتلاشدن به اختلال خواب می‌كند. تنش‌های شایع در زنان شامل داشتن مسوولیت‌های سنگین در خانه و محل كار، تك والد بودن، تامین هزینه‌های زندگی و مراقبت از فرزندان، سالمندان یا افراد بیمار خانواده است.

طبق تحقیقات به عمل آمده، بیماران زنی كه مشكلات خواب مرتبط با افسردگی داشته‌اند، اغلب در مراحل طلاق یا دارای روابط خانوادگی ضعیف بوده‌اند، برخی از آنان نیز فرزندانی با مشكلات زناشویی و گرفتاری‌های دیگر داشته‌اند.

فقدان كیفیت و دوام ازدواج، دعواهای مكرر یا شدید خانوادگی و ناخشنودی از زندگی زناشویی باعث بالارفتن فشار و تنش در‌زنان، افسردگی و اختلال خواب در آنان می‌شود.

اختلال خواب در زنان بیشتر از مردان است

زنان در تمام جنبه‌های زندگی با مردان متفاوتند و خواب هم مستثنا از این نیست. در همه دنیا تحقیقات نشان می‌دهد بی‌خوابی در زنان شایع‌تر از مردان است. معمولا زنان دو برابر مردان در به‌ خواب‌رفتن یا در خواب‌ماندن دچار مشكل می‌شوند.

شایع‌ترین اختلال خواب در زنان بی‌خوابی است. عوامل متعددی بر خواب زنان تاثیر می‌گذارند، از قبیل تغییرات هورمونی و جسمانی ناشی از قاعدگی، حاملگی، استرس‌های روانی ـ اجتماعی، یائسگی، افسردگی و اضطراب و چاقی زنان.

زنان دچار نشانگان بیش‌قاعدگی علائم مختلفی مثل مشكل خوابیدن، تحریك‌پذیری، تغییر خلق و خو و پف‌كردگی را پیش از شروع قاعدگی از خود نشان می‌دهند و تغییر در كاركرد هورمون‌های جنسی در چرخه قاعدگی چه منظم و نامنظم یا بودن آن می‌تواند تاثیرات عمیقی بر خواب زن داشته باشد. همچنین وقتی زنی باردار می‌شود تغییر هورمونی چشمگیری جهت آمادگی برای تولد در جسم و اعمال بدن او روی می‌دهد بنابراین خواب حدود 80 درصد زنان باردار آشفته است و برخی از آنها دچار مشكل تنفسی در خواب و اختلال حركت می‌شوند.

شاید بتوان گفت استرس‌های روانی ـ اجتماعی زنان بیشتر از تغییرات هورمونی آنان مانع خواب می‌شود. مطالعات نشان داده است زنانی كه روابط دوستانه سالمی دارند ، بهتر می‌خوابند.

وقتی زنان دچار استرس می‌شوند، به دنبال شخصی می‌گردند كه با او درددل كرده و استرس‌هایشان را تخلیه كنند و مورد‌حمایت واقع شوند.

این كار باعث ایجاد آرامش بیشتری در‌زنان می‌شود. تغییر بزرگ هورمونی دیگر در دوران یائسگی رخ می‌دهد كه از جنبه‌های مختلف بر زن تاثیر می‌گذارد. زنانی كه در دوران یائسگی یا پس از آن هستند، بیشتر دچار بی‌خوابی می‌شوند تا زنانی كه در مرحله پیش از آن هستند.

كاهش میزان طبیعی هورمون‌های زنانه، خطر بروز اختلالات تنفسی در خواب و نیز بیماری‌های قلبی را بالا برده و باعث علائم شدید یائسگی مثل گرگرفتگی می‌شود كه می‌تواند خواب را به طور جدی بر هم بزند. نكته بسیار مهمی كه در این مقطع از زندگی زنان اغلب نادیده گرفته می‌شود، تاثیر عوامل بیرونی مثل دور‌شدن فرزندان، پیری والدین یا سایر اعضای خانواده است كه باعث می‌شود زنان دچار ناپایداری هیجانی شوند.

افسردگی و اضطراب كه در زنان شایع‌تر از مردان است، می‌تواند باعث اختلالات خواب در زنان شود. اضطراب مانع از شروع خواب و افسردگی موجب بسیار زود بیدار شدن از خواب می‌شود. اضافه وزن و چاقی نیز احتمال ابتلای زنان به اختلال خواب را افزایش می‌دهد.

از دیگر عوامل مهم كه باعث اختلال خواب زنان می‌شود، فشار محیط كار، مشكلات خواب كودك یا اختلال خواب همسر (مانند مشكل تنفسی در خواب یا خروپف) است.

اختلال خواب در سالمندان

درباره این پرسش كه چرا با افزایش سن و در سنین سالمندی بی‌خوابی شایع‌تر است، مطالعات متعددی نشان داده است كه افراد سالمند چندان از خواب خود لذت نمی‌برند و اختلالات خواب می‌تواند در این افراد باعث افزایش خطر تصادفات، افتادن به زمین، همچنین تخریب اعمال شناختی شده و در نهایت روی كیفیت زندگی‌شان اثر نامطلوبی داشته باشد.

پدیده‌ای كه در خواب سالمندان جلب توجه می‌كند، افزایش تعداد و مدت زمان بیدارشدن‌های شبانه است كه باعث قطعه‌قطعه‌شدن خواب شب می‌شود.

در واقع افراد سالمند، زمان بیشتری را در مراحل اول و دوم خواب كه مراحل خواب سبك است، می‌گذرانند و مراحل سوم و چهارم كه خواب عمیق و راحت‌ترین و بهترین نوع خواب است، كاهش پیدا می‌كند.

در سالمندان تغییر ساعت درونی خواب كه معمولا زودتر خسته می‌شوند و صبح‌ها هم زودتر از خواب بیدار می‌شوند، مشكلات جسمانی مانند درد مفاصل، تنگی‌نفس ‌ هنگام درازكشیدن، گرگرفتگی در خانم‌ها به علت یائسگی و تكرر ادرار در آقایان به علت مشكل پروستات می‌تواند باعث بیدارشدن شبانه شود.

همچنین استفاده از برخی داروها، افسردگی و مسائل مربوط به بهداشت خواب و بالاخره اختلالات روانی ـ اجتماعی از جمله مواردی است كه باعث ایجاد اشكال در خواب سالمندان می‌شود.

معصومه اسدی - Jamejam

مجــــــله میهـــــــن





طبقه بندی: پزشكی،  دانستنی ها، 
برچسب ها: چگونه خوابی آرام داشته باشیم؟، بهترین خواب،
ارسال توسط سردبیر
آرشیو مطالب
نظر سنجی
مجله میهن را چگونه ارزیابی می كنید؟





528 رای
صفحات مجله
پیوند های روزانه
پربازدید ترین ها
خبرنامه مجله

لطفا آدرس ایمیل خود را وارد کنید

Delivered by FeedBurner

محصولات مجله